Od uvođenja u kliničku dijagnostiku karcinoma prostate pre nešto više od jedne decenije, PSMA PET/CT je doživeo značajnu transformaciju: iz obećavajuće ali relativno specijalizovane metode molekularnog snimanja, prerastao je u sastavni deo savremenog pristupa dijagnostici i lečenja karcinoma prostate.

Rana istraživanja sa ligandima PSMA obeleženim ⁶⁸Ga pokazala su da PSMA PET/CT omogućava otkrivanje lezija karcinoma prostate sa znatno većom osetljivošću u odnosu na konvencionalne metode snimanja, posebno u slučaju biohemijskog recidiva. Sa brzo rastućom bazom dokaza usledila su prospektivna istraživanja, poput studije ProPSMA, koja su pokazala veću dijagnostičku tačnost PSMA PET/CT u odnosu na konvencionalni CT i scintigrafiju kostiju pri inicijalnom stadiranju bolesti visokog rizika, kao i veći uticaj na strategiju lečenja. Ovi podaci su postepeno doveli do toga da PSMA PET/CT preraste iz relativno specijalizovane metode u dijagnostici karcinoma prostate u deo rutinske kliničke prakse^[i], dok savremene međunarodne smernice podržavaju njenu primenu za inicijalno stadiranje, lokalizaciju recidivne bolesti i procenu pacijenata pre radioligandne terapije usmerene na PSMA.

Međutim, najnovija saznanja ukazuju na to da uloga PSMA PET/CT može biti znatno šira od jednokratnog dijagnostičkog pregleda u određenom trenutku tokom bolesti. PSMA PET/CT sve više postaje alat za longitudinalno praćenje bolesti, koji se može ponavljati kako bolest napreduje, radi pravovremenog prilagođavanja lečenja. Vrednost ovakvog pristupa pokazuju dve novije studije:

1. Ponovljeno snimanje može otkriti klinički značajnu bolest koja nije bila uočena pri prvom pregledu i time dovesti do promene dalje strategije lečenja – “Kod više od polovine pacijenata sa biohemijskim recidivom nakon primarnog lečenja karcinoma prostate, kod kojih inicijalni PSMA PET/CT nije pokazao prisustvo žarišta, ponovljeni PSMA PET/CT može otkriti žarišta. Ponovljeni PSMA PET/CT i dalje ima značajan uticaj na strategiju lečenja: kod gotovo 50% pacijenata neophodna je njena korekcija. Nakon prvobitno negativnog nalaza, ponovljeni PSMA PET/CT će verovatnije otkriti žarišta kod pacijenata sa PSA >0,5 ng/mL ili vremenom udvostručavanja PSA kraćim od 12 meseci.“^[1]
2. Ponovljeno snimanje nakon uvođenja terapije inhibitorima puta androgenog receptora može pokazati promene u ekspresiji PSMA izazvane lečenjem i, što je posebno važno, otkriti razlike u biološkom ponašanju pojedinačnih tumora, što može uticati na podobnost pacijenta za radioligandnu PSMA terapiju, kao i na njenu potencijalnu korist.^[2]

U ovom kontekstu, drugi PSMA PET/CT nije samo potvrda prvog nalaza, već može pružiti nove biološke i kliničke informacije koje se pojavljuju tokom vremena i pod uticajem lečenja.

Ovi podaci zajedno ukazuju na potrebu za promenom perspektive: umesto da se PSMA PET/CT posmatra kao pregled koji se radi jednom radi stadiranja ili po pojavi biohemijskog recidiva, sve više ga treba posmatrati kao dijagnostički alat koji prati pacijenta tokom celog toka bolesti – od inicijalnog stadiranja i ponovne procene bolesti u slučaju recidiva, preko procene bioloških karakteristika bolesti tokom sistemske terapije, do odabira ili prilagođavanja narednih terapija.

U MINUTEmedical-u ovaj pristup primenjujemo u kliničkoj praksi već godinama, što nam omogućava da pravovremeno reagujemo na promene u toku bolesti i prilagodimo lečenje svakom pacijentu.

___________________________

^[1] Ur Metser, Glenn Bauman, Mohammed Rashid, et al.; Utility of PSMA PET/CT After an Initial Negative Scan: Results from a Prospective Multicenter PSMA PET Registry; Journal of Nuclear Medicine, Jul 2026, 67 (7) 1097-1101; DOI: 10.2967/jnumed.126.272204

^[2] Emmett, L., Swiha, M., Papa, N. et al. Predictive value of early PSMA upregulation for the response to enzalutamide ± ¹⁷⁷Lu-PSMA-617 in poor-risk, metastatic, castration-resistant prostate cancer: substudy of the randomized, phase 2 ENZA-p trial. Nat Cancer 7, 622–630 (2026). https://doi.org/10.1038/s43018-026-01140-3

^[i] Hronologija uvođenja PSMA PET/CT u kliničku praksu: